December 1934 (4); kletskous

Er valt een stilte van 14 dagen. Intussen is de tijd gevlogen. Pieter is hard aan het werk geweest met een artikel voor een krant, maar hij weet nog niet of het wat zal worden. In ieder geval begint hij met een mop.

'Dat is nou 's een nette! Ja, ja, de ouwe heer gaat vooruit. - of 't is seniliteit. Die uit zich meestal in aderverkalking en hersenverweeking.

 De mop dan:

'Wat is: - Het dierlijke in den mensch; het menschelijke in het dier en het dierlijke in het dier?

De respectieve antwoorden luiden:

Een lintworm; Jona in den walvisch; Mol in de Uiver.'*

Pieter grijpt terug op zijn vorige brief, omdat de dag van dat pestwerk (het bakken van de hommetjes en kuitjes) merkwaardig zou uitpakken, doordat hij zijn Encyclopedia Brittanica voor 150 gulden heeft weten te verkopen. Hij kan daardoor weer twee maanden vooruit. De dag erop komt Katy aan, 'die een reuze-gezellige kletskous is (in den goeden zin dan altijd)'en de volgende dag komt Ma.'Die heeft 'n stel avonturen gehad om me te vinden waar je van omvalt.'

Pa en Ma zijn al eens door Pieter voorzien van een uitnodiging om bij hem langs te komen. Hij heeft ze daarvoor zijn 'adres, huisnummer, verdieping, platte grond en tramgelegenheid van 't station' gegeven. Maar Ma, die onaangekondigd langs gaat komen, raakt toch de weg kwijt,

'zoodat we - en dat was ontegenzeggelijk God's leidende hand - Ma heel toevallig tegenkwamen in mijn buurt, die mijn huis al voorbij was geloopen, doordat ik met Katy een wandelingetje was gaan maken.'

Ma loopt met een grote tas, die Pieter meteen van haar overneemt. En binnen wordt de boel uitgepakt. Het zijn duidelijk cadeaus uit Indië, want Pieter schrijft:

'Katy - Katy - Katy - Katy - hoera - vader ook een beurt! En 'n goeie beurt! Salamanders, wat een pracht van een ding is dat kinderen ! Dat hebben we in de handen laten wegen en draaien en betasten van alle kanten met uitroepen van bewondering. Conclusie: waarschijnlijk ebbenhout of andere zwart gebijtste houtsoort. Katy zei: 't lijkt wel een afgezaagde plak van een boom in zijn geheel bewerkt. maar jullie hebben de satisfactie dat 't met algemeene stemmen mooi werd gevonden en (waar het in dit geval om te doen was) dat ik er reusachtig mee in mijn schik ben. Het heeft direct een mooie plaats aan den wand gekregen en jullie worden hartelijk bedankt.'

Wat is dit voor een object of houtsnijwerk? Misschien gaat er bij een familielid een belletje rinkelen?

Pieter doet verslag van zijn dagen, alsof hij zijn agenda naast zich open heeft liggen.  

Op de 10de een pygmeeënlezing. De dag erna schrijft hij een stuk over Tilburg in 1857, maar dat wordt meteen teruggestuurd, want er is al een medewerker voor dit soort dingen. Dan een dag naar de loge en die daarop wordt besteed aan belastingzaken.

Pieter gaat naar de wetenschappelijke film Wonderen der zee ('Ongelooflijk interessant').

Op de 19de december moet hij een geleend boek uitlezen.

'"Romane der Leidenschaft" door Klabund.** Hij behandelt daarin stuk voor stuk 4 personen: Moreau; Czar Peter de Groote; Rasputin en Mohamed. Pittig en goed. Stijl: 'n soort film-biografie; korte kernachtige episoden; grepen uit de levens op gewichtige keerpunten.'

* Het is opmerkelijk dat Pieter dit op 20 december schrijft. Hij kan het nog niet weten, maar het grapje dat mede gaat over Jan Moll, die eerste officier was tijdens de Melborne race, wordt gemaakt op de dag dat het vliegtuig zal verongelukken.

** Klabund was een pseudoniem van Alfred Henschke, een Duits dichter en schrijver (1890-1928) met een tragische en korte levensgeschiedenis. Het lijkt erop dat dit werk (Romane der leidenschaft) een samenstelling is van diverse romans die tijdens Klabunds leven werden uitgegeven. 

December 1934 (3); hommetjes en kuitjes

Er wordt nog even wat verder over diverse talen geschreven. De Turkse dictator heeft het 'imitatie-shorthand-gekriebel; afgeschaft en vervangen voor het latijnse schrift.'* Zelf gaat Pieters voorkeur uit naar het Chinees waarvan de 'ideografieën' tenminste iets betekenen. 

'Er is logica in hun vorm, zoowel in de 'oorspronkelijken' als in de combinaties. Niet de uitspraak. Dat is om de dood op je lijf te krijgen - 7 à 9 verschillende zangwijsjes op één woord is me te veel. Ook de hieroglyphen vind ik aantrekkelijk. Dat zijn vroeger waarschijnlijk ideografieën geweest. Maar aan het Hieratisch en Demotisch om niet te spreken van het Koptische gewriemel heb ik eenige broers dood.'

Frits heeft een conflict met een man die waarschijnlijk zijn superieur is.

'Wat de ongemanierdheid van Van der Meulen betreft bewonder ik je zelfbeheersing [...]** Denk nu niet dat deze gebeurtenis aan je Controleurspositie ligt. Als die man naderhand Resident mocht worden dan behandelt hij je, door gebrek aan manieren, precies hetzelfde wanneer jullie in een Asst. Residentelijk paleis wonen. En wordt hij Gouverneur dan flikt hij precies hetzelfde aan een Resident. Ik wil hiermee maar zeggen dat wanneer je eenmaal weet dat de onbeschoftheid geen opzet maar stommiteit is, dat het dan veel gemakkelijker te slikken valt Inmiddels kan ik me jullie vulkanische stemming heel goed indenken.'

Pieter verheugt zich intussen op een aanstaand bezoek van Katy.

'Een extra matras zal naar beneden worden gehaald en dan op twee matrassen in een verwarmde kamer zal de Teetjest geen kou lijden.' Voor de gelegenheid heeft Pieter hommetjes en kuitjes gebakken.

'Ik zou dat schaaltje wel zoo naar Indië willen sturen. 't Ziet er fijn uit, maar 't is een heidensch werk. 't Spat als de pesch. Enfin, met raam open en keukendeur dicht heb ik de baklucht uit huis gehouden.'

Dan volgt er een inkijkje in de omngang met de buren. Pieter schrijft over diens benedenburen, die burgerlijk, maar vriendelijk zijn. 'Hij is klerk bij een bank en schijnt zijn voornaamste verdienste te zijn dat hij een bizonder mooie hand schrijft, zooals ik mocht ontdekken.' 

Omdat de beste mensen ervoor zorgen dat Pieters flesje melk en de krant goed aankomen, heeft hij Sinterklaas aangegrepen om ze hiervoor te bedanken. Hij heeft twee chocoladeletters voor ze gekocht '('F.B.- men heet F. Burgmans)' en een gedichtje geschreven:

'De melk - en de krant - wordt getooverd naar boven;

Sint Nicolaas kan dat niet anders dan loven;

Hij is daarvoor dankbaar, ja, méér dan tevreden,

Dies stuurt hij nu ook F.B. naar beneden.'

Als tegenprestatie ligt er, als Pieter van zijn avond bij de Chamers terugkomt, een boterletter D. op de paraplubak. 

* Pieter heeft het hier over Mustafa Kemal (1881- 1938) die in 1934 de eretitel Atatürk (vader van de Turken) zou krijgen. Hij was de eerste president van de Republiek Turkije, schafte in 1928 het Arabisch schrift af en voerde in 1934 het vrouwenkiesrecht in. Hij streed voor gelijkheid tussen mannen en vrouwen en liet de Koran in het Turks vertalen. Hiermee was hij echt vooruitstrevend, maar hij onderdrukte tijdens zijn regeringsperiode ook etnische minderheden. 

** Op internet vind ik een Ph. J. van der Meulen die van 10 juni 1933 tot 26 september 1936 resident van Djambi was. Daarvoor was hij (van 27 november tot 2 mei 1931) assistent-resident van Tanah Datar. Maar er is  ook nog een D. van der Meulen in het spel, die is eerst (in 1932) assistent-resident van Pajakoemboeh.  Vervolgens vertrekt hij, ook als als assistent-resident uit Limapoeloeh Kota en daar is Bankinang een onderafdeling van. 

En...nog meer:

De eerder genoemde irrigatie-werken zijn die van Bandar Oewaij. Het betrof de indamming van een meer met diverse sluizen en kanalen, naar tekeningen van Frits. Dit werk werd uiteindelijk uitgevoerd door J. Lange, die hiervoor een oorkonde ontving op 11 maart 1935. Deze oorkonde is ondertekend door onder anderen Frits, Els, Johan Fabricius (en mogelijk diens vrouw) en als eerste een D. v.d. [onduidelijk]. Zou dit Van der Meulen zijn?

December 1934 (2); niets te veel

In dit eerste deel van een brief, van 6 december, staat eigenlijk niets dat ik niet zou willen overnemen, dus daar gaat 'ie weer. Ik moet wel zeggen dat ik nu heel nieuwsgierig ben of het er nog van komt om Els te informeren over 'vader Deijs', waarvan ik aanneem dat het Pieters vader betreft, die Els dus 'alleen in de meest ongustige periode heeft gezien.'

December 1934 (1); Sinterklaas

Zou Pieter ooit hebben gedacht dat zijn woorden nog eens geciteerd zouden worden. Misschien wel als hij aan lezingen of filosofische traktaten dacht, als hij die al ergens heeft gedeponeerd. Maar zijn brieven aan de kinderen? Het nieuwe jaar en de verjaardag van vader zelf naderen. Betekent dat iets? vraagt hij zich af. 

'Jaaaaaa..... en ook neen. In den TIJD beteekent het niets; onze persoonlijke mijlpaaltjes vor outsiders net zoo veel - dus ook niets , en onze gezamenlijke jaartellingen-bakentjes hebben hoogstens een gezamenlijk aangevoeld sentiment gemeen.'  

Verder is er geen gemeenschapszin meer, concludeert hij. Hoe de kerken, vrijmetselaars, genootschappen en verenigingen ook hun best doen. 

'Jeder ist sichselbst der Nächste' en het 1902 jaren geleden gepreekte "Hebt Uw naaste lief als Uzelve" is in onze prachtig ingerichte economische wereld een practische onmogelijkheid.'

Pieter citeert een gedicht van zijn 'oude vriend' Omar Khayyam, die maar weer eens bewijst dat de geschiedenis een herhaling van zetten is.

Een week later laat Pieter weten dat de mijmeringen weer voorbij zijn. 'Het 55ste wordt ingestapt met denzelfden moed als toen ik in mijn 23ste een onzekere toekomst tegemoet ging, maar niet meer met dezelfde verwachtingen.' Op zijn 23ste trouwde Pieter met Sophie. Aan zijn schoondochter schrijft hij: 

'Nee, Essekind, ik ben nog aan mijn eerste jeugd bezig. Ik ben van hetzelfde jaar als Hare tegenwoordig witgesluierde Majesteit, dus nu 54. Ik ben van plan aan mijn tweede jeugd te beginnen op mijn 60ste.'

Op deze verjaardag krijgt Pieter felicitaties van Frits, PaMa en tante Nella 'of all people', ook nog 'van de baby van mijn eigen geest, de Contact Commissie' (ik denk dat het hier mede door hem opgerichte Concord betreft) [..] en toen ik 's morgens naar de postbus stapte om de gelukwenschen van mijn oudste dochter in ontvangst te nemen was het......lauw loenen.'

Hij zal later op de dag nog maar eens kijken. De familie Chambers komt met bloemen en een mooi overhemd; 

'ook heb ik daar gisteravond gedineerd en verder dan St. Nicolaasavond gesleten. Specikaal diner. Bouillon; pasteitjes, prachtig bros, gevuld met kalfsragout; roast mutton and mushrooms met appelmoes en.......maar toen konden we niet meer. De lekkertjes, de vruchten, de noten, de amandelen en rozijnen kregen pas later een beurt.'

Daarna beginnen vader, moeder en kind van 9 met Pieter aan het uitpakken van cadeautjes. Zelf heeft Pieter er enige kleinigheden aan toegevoegd. 

Hij zal naar huis gaan met winterpantoffels, een das, een stel Indië postzegels, een pakje zeep, een doos met 100 en eentje met 50 sigaretten, een boek (van Wells), een 'dandy "geur"-zakdoek (merk Diabolo)' en '1 schitterende pot bloembollen, reeds lang van te voren in een donnkere kast gekweekt en die net op mijn verjaardag de eerste bloemekens vertoonde.'

De avond leek verbazend veel op de gezellige sinterklaasavonden van vroeger, thuis. 

Frits en Els hebben hun eerste vlucht gemaakt en daar duidelijk verslag van uitgebracht. Pieter zat 14 jaar terug ook in een vliegtuig en vond dat een geweldige sensatie, alleen de bochten voelden niet prettig. 

'Ik zat aan den buitenkant van de bocht en dan is het net of je nog verder van de aarde weggaat omdat je dan niets meer kan zien dan lucht.'

Later in de brief blijkt dat Els ook de bochten als het naarst heeft ervaren. Ik denk dat de eerder gepubliceerde foto op het vliegveld van Pakan Baroe met deze vlucht te maken heeft. Overigens staat daarop aan de linkerkant Van Krieken, waar we eerder van hebben gehoord.

Helaas is het nog te duur om met verlof naar Nederland te vliegen.

Pieter gaat met een kennis naar Wageningen om daar een bijzondere teststraat voor schepen te bezoeken. Tot nog toe bestond zoiets alleen in Wenen, Londen of Berlijn. Het is een tank van 160 meter lang, 6 meter diep en wel 10 meter breed. Hierin kunnen nieuwe scheepsmodellen worden getest in verschillende extreme weersomstandigheden. Nu kunnen allerlei soorten berekeningen gedaan worden om weerstand te verminderen en dus ook de kosten in brandstof.

'Daar is een aantal factoren te veel om te noemen. Veelal blijkt dat theorie en praktijk niet kloppen. De Engelschen spreken over een schip als "she". Een van de weinige dingen die in het Engelsch - althans in de usance - vrouwelijk zijn.' Maar goed. Wat een schip gaat doen is vaak onberekenbaar, dus worden er eerst tekeningen gemaakt, waarop een model wordt gebouwd 'ter grootte van een kano of roeiboot. Zoo'n model wordt in klei gemodelleers en dat is was afgegoten. Een groote schaafmachine schaaft de huid glad.'

Dan komt er een motor in met navenante p.k. en dan wordt er een modelschroef gemodelleerd. Langs de proefstraat loopt een rail met een brug die op dezelfde snelheid meerijdt als de modelboot vaart. Op die brug heeft Pieter meegereden.

'De directeur van de inrichting vroeg mij: "Hoeveel invloed denkt U dat de ronding van de aarde heeft op het waterpas van deze tank?" Ik zei:"Is 't 'n millimeter?" Verbaasd gezicht. "Nou, mijnheer Deijs, dat is het beste antwoord dat ik nog gehad heb, zoo voor de vuist weg. Het is inderdaad anderhalve millimeter!" Lauch. 

We hadden niet gelunchd. De maag verkeerde in ontvankelijken toestand en toen bood mijn gastheer een diner aan in het beste hotel van Wageningen Sole á la Meunière en daarna fazant. Gekke wereld toch. Geen cent op zak of op de bank en dan zoo'n diner!"*

De brief eindigt met een zeer schuine mop en liefs aan allen.

* Zou hier Hotel De Wereld worden bedoeld, dat aan het eind van de Tweede Wereldoorlog zo beroemd zou worden en nog steeds is?

November 1934 (8); vooruitziende blik

Omdat ik het bijzonder vind meningen en filosofiën te lezen, die betrekking hebben op een toekomst die voor mij al voor een groot deel in het verleden ligt, of zich nu voltrekt, neem ik Pieters visie die hij in zijn brief opneemt hier helemaal over. 

Helaas is de typemachine waarschijnlijk wel weer aan een schoonmaakbeurt toe, sommige woorden zijn moeilijk te lezen. 

November 1934 (7); handtekeningen

'Die pijn bovenop je kop zal wel zenuweeeë zijn Kaatje. Kou zit gewoonlijk in het achterhoofd. Je piekert teveel mijn lieve kind. Leave it alone. De dag van morgen zal voor het zijne zorgen [...] Je kunt over al die bestuursleden toch niet gaan zitten pennen - of je zou er een novelletje van moeten maken; dan verdien je er nog wat mee. Er is een boek - de schrijver weet ik niet meer getiteld: "Een huis vol menschen". Zoiets zou jij ook kunnen schrijven. Stof genoeg.'*

Pieter belooft om de volgende zondag, om 10 uur, het hoofd van Katy te magnetiseren.

Op haar vraag wat hij voor zijn verjaardag wil, komt een helder antwoord. Hoe beter iemand het heeft, hoe minder 'ie kan missen en hoe minder hij heeft, hoe guller hij is. Pieter schaart zijn dochter onder die laatste, 'en juist daarom neem ik jou graag de wil voor de daad.'** Maar als ze niets kan missen, dan hoeft hij ook niks, al zou dochter vader een groot plezier doen met de verlenging van het abonnement op De Kern, want 'dan doe je de ouwe heer niet ééns maar TWAALF maal in het komende jaar een groot genoegen.' Pieter is er elke maand een paar uur mee zoet. Hij herinnert zich dat de rijke families in Rotterdam, toen Van Kempen nog bestond, onderling hadden afgesproken elkaar geen dure cadeaus te geven. 

'Strop voor Van Kempen. Dan gaven luidjes zooals de Van Stolken en de Meezen elkaar bij zilveren jubilea 'n zilveren bonbonmandje van eenige scheiterige guldens - ik hoor 't een van die wijven nog zeggen tegen den winkelchef: ja, ziet U, 't mag niet meer kosten dan 'n gulden of acht!'

Wat De Kern betreft vind ik alleen informatie over De Nieuwe Kern, een socialistisch maandblad over politiek, cultuur en wetenschap. Op zich zou dit natuurlijk wel kunnen zijn wat Pieter bedoelt. 

Pieter gaat nog op pad in Den Haag, want hij probeert weer iets van zijn verzameling te slijten - en hij doet een voorstel voor een lezing bij het Algemeen Nederlandsch Verbond. De verkoopwaar betreft

'onder mijn oude verzamelde papieren nog oude papiertjes uit het archief van Van Kempen. Handteekeningen van Staring, V.d. Palm, J.J. van Oosterzee (de laatste twee voor jullie waarschijnlijk onbekenden, maar in mijn jeugd werd er nog over hen gesproken als befaamde redenaars) Heemskerk, Groen van Prinsterer, Thorbecke, Prins Hendrik en dergelijke.' ***

Bij de Koninklijke Bibliotheek weet niemand of dergelijke signaturen worden verzameld. Omdat hij ervoor terug moet komen, gaat Pieter even bij PaMa langs, 'alwaar gezellig gekletst en geluncht.' Daarna wil hij naar het Oranje-Nassau Museum, voor informatie over een aantal dingen (?) die Pieter nog heeft, maar dat blijkt dicht.**** 'My luck as usual.'

Of de handtekeningen zijn geaccepteerd en iets hebben opgebracht, weet ik niet. 

Maar de brief is nog niet af. 

Wordt vervolgd.

* Een huis vol menschen; verhaal uit het Parijsche leven, werd geschreven door Carl en Margo Scharten-Antink en verscheen als feuilleton in De Gids (in 1908?). Het zou later in boekvorm worden uitgegeven en werd zeer succesfvol. Het gaat over het dagelijkse leven van pensiongasten in Parijs. Hier meer.

** Ik kende dit spreekwoord niet, dus moest het even opzoeken. Iemand de wil voor de daad nemen, betekent iemands goede bedoelingen waarderen en de slechte uitkomst daarvan voor lief nemen. 

*** Staring (1767-1850) was (naast belangrijk landheer) een romantisch dichter. Ik denk dat Pieter vervolgens refereert aan Johannes van der Palm (1763-1840), oorspronkelijk uit Rotterdam, die politicus was (minister van onderwijs) en een groot schrijver en redenaar. Johannes Jacobus van Oosterzee (1817-1882) werd als doctor in de godgeleerheid predikant. Hij richtte met onder anderen Beets het tijdschrift Ernst en Vrede op en was als overtuigs christen erg tegen het modernisme. Zijn schrijfstijl was bijzonder goed. Hij was een bekende van Groen van Prinsterer. Met Heemskerk bedoelt Pieter waarschijnlijk de politicus Jan Heemskerk (1818-1897). Deze gematigde liberaal werd, naarmate zijn carrière vorderde, steeds conservatiever. 

**** Het Oranje-Nassau museum werd geopend in 1923 naar aanleiding van een tentoonstelling die het 25-jarig regeringsjubileum vierde van Wilhelmina. Inmiddels is de collectie overgedragen aan het Princessenhof en is de naam veranderd in de Geschiedkundige Vereniging Oranje-Nassau, die de collectie beheert en lezingen verzorgd over het huis van Oranje-Nassau. 

November 1934 (6); maar waar gaat het over?

Het is toch van alle tijden; het schrijven aan elkaar en dan de afwisseling tussen prietpraat en filosoferen. Wat eten we vandaag, hoe is het met de stoelgang, kan de kleine al praten, gaan we ooit nog naar de maan? En dan schrijf je ook nog over de gebeurtenissen die in je eigen tijd plaatsvinden en de geschiedenis in zullen gaan.

Pieter gaat met tram, bus en pont heen en weer om De Uiver te bekijken. De reis kost hem 35 cent en entree tot het vliegveld 25. 

'Maar 't was de moeite waard. Zoo'n historische machine wil je gezien hebben. Het is een prachtig blinkende vogel. Gewoonlijk hebben in de vogelwereld de mannetjes de mooiste pluimage, maar deze vrouwtjes-ooievaar doet voor geen mannetje onder.' 

Ja, een uiver is de benaming voor een vrouwtjes ooievaar.

Gaat hij ook nog schrijven over wat er vervolgens aan het eind van het jaar met dit pronkstuk gebeurde?

Het verhaal over de überbeleuchteten laat Pieter een week na het vorige schrijven nog niet los. Maar eerst even dit.

Els schrijft dat Frits het Minangkebaus het best beheerst van alle controleurs en daar is Pieter heel trots op of, zoals hij verwoordt: 'doodgewoon iets om een loflied op te dichten.'

'Als je het eenmaal zoover machtig bent dat een Minak,bauer in het donker geen flauw idee heeft dat hij met een blanke spreekt, dán heb je het in merg en been te pakken. Wie weet ben je reeds zoover. Een kennis van me kende zoo een paar kaffertalen. Die werd 's nachts voor 'n kaffer gehouden.'

Terug naar de problemen die Frits 'op zijn werk' ervaart.

'Ik moest lachen om de woorden van den A.R. door Esje getrouwelijk gecopieerd: Het hangt in den beginne af van Uw tact en aanmoediging! Voor zoover ik het uit de brieven van Frits kan beoordeelen had de A.R. beter kunnen schrijven: In den beginne zal veel afhangen van het aantal G.v.d.'s dat U er aan kunt wijden en aan het aantal keeren dat ge buiten Uzelve kunt geraken van woede. 's Residenten lofwaardige uitlatinge over 's Controleurs initiatief deed me warm aan. Zeker "lauch!" Als die zwakruggige overbelichten nu hun best doen dan zal het wel gaan. They seem to be the only flies in the ointment. Ik zou het, vooral na hetgeen de A.R. er van zei, verdomd jammer vinden als het niet doorging, want dan zou het volgens hem aan de tact en de aanmoediging van Frits te wijten zijn; of liever aan het gebrek daarvan.'

Wat zouden we graag lezen wat Frits heeft meegemaakt en voorgesteld. Misschien heeft het hiermee te maken? Geen idee, maar er wordt weer een klein tipje van Pieters levenssluier opgelicht:

'Inderdaad wonderbaarlijk dat je irrigatie-instructies zoo goed uitgevoerd zijn. Marvellous. Geef den vent een pluim. Ofschoon met pluimen geven moet je ook weer voorzichtig zijn in Indië. Ik herinner me nog heel goed dat ik mijn kok in Calcutta (moeder zat toen nog in de Kaap) eens een pluim gaf over het diner. Dat had bestaan uit garnalen hors d'oeuvre, soep, duif met spinazie en aardappelen en 'n toetje. Laat die vent me nu 6 dagen achterelkaar hetzelfde diner klaar maken! Ik kon geen duif meer zien.'

Zouden ze ergens in archieven nog bewaard liggen; de details van bijvoorbeeld het werk van Frits?* Hoeveel bladzijdes van een mensenleven gaan er in de versnipperaar?

Gelukkig krijgen we weer een kleine, aardige inkijk in iets zo allerdaags dat het na bijna honderd jaar de moeite van het citeren waard is, vind ik.

'Bedankt voor inzage (bezichtiging) van jurkpatroontje. Aardig stofje. Ik dacht eerst dat ik het enkel in m'n vingers had, maar eene oneffenheid voelende - het gehaakte kantje - merkte ik dat het dubbel gevouwen was. Ik had het tout-ensemble wel eens willen zien. Een goed gekleede vrouw is altijd een lust voor het mannelijk oog. Mannen zijn rare wezens heb ik eens hooren beweren. Als ze 20 zijn kijken ze naar meisjes van 18 en als ze 90 zijn kijken ze naar de kleindochters derzelven.'

Er worden 'huishoudelijke zaken' doorgebriefd, zoals de melding 'dat er een foto onderweg is, die in het pakket (zeker samen met mijn vliegbrief) wordt gepakt dat "beslist een dezer dagen weggaat.' Ik denk dat ik wel weet waar dit over gaat (wordt vervolgd).

En brieven zijn er ook om op kwesties terug te komen, of om te reageren op iets wat een ander weer in antwoord heeft geschreven. Hier hebben we Paul Julien weer, naar aanleidng van een opmerking van Katy, die haar vader voor een 'stille Romeling' uitmaakt, omdat hij de cursusleider een compliment heeft gemaakt. 

Dit geheel wordt ingeleid met familieprietpraat:

'De Teetjest heeft weer 'n beetje goedgemaaktjest wat ze de vorige week heeft verkorven. Ik heb steeds naar een paar lettertjes zitten uitkijken....maar Anna zag niets koompjest. Foei, papjest boos! Teetie voor tontjest hepjest.'

* In dit geval kreeg ik na 'publicatie' aanvullende informatie van mijn oom Bob. Die heeft in 2012 een oorkonde gevonden van 11 maart 1935 voor de heer J.R.A. Lange, die uitvoerder was van het irrigatieproject: het waterwerk Bandar Oewaij dat nog steeds bestaat, maar erg in verval is geraakt. Het origineel van de oorkonde is tijdens een bezoek van mijn oom met de nodige ceremonie bij het stadhuis van Bankinang afgegeven. Dit is dus echt de pluim waar Pieter op doelt.